Jak przygotować góralskie wesele? Część trzecia: strój dla Młodego Pana na gody

Jedną z rzeczy, która wywołuje największe zainteresowanie wśród gości weselnych, jest strój Młodej Pary. Szczególne emocje wzbudza suknia Młodej Pani, uszyta zwykle według autorskiego pomysłu, w której każdy detal musi być skrupulatnie dobrany i przemyślany. Strój Pana Młodego schodzi z reguły na dalszy plan, choć jego wybór też nie jest łatwym zadaniem. W przypadku góralskich strojów weselnych wygląda to zupełnie inaczej. Ubiór Pana Młodego w wersji podhalańskiej jest mozaiką tradycji, niepowtarzalnego stylu i tatrzańskiego uroku. Jeśli więc planujemy wesele góralskie, obowiązkowo musimy wiedzieć, co to kierpce, portki i cucha. W przeciwnym razie weselne przyodzienie Pana Młodego będzie niekompletne. Zapraszamy do lektury kolejnego wpisu z serii „Jak przygotować góralskie wesele?”

Koszula, czyli prezent Młodej Pani dla przyszłego męża

Koszula góralska różni się od tradycyjnych męskich koszul. Nie istnieje jeden uniwersalny wzór takiego odzienia. Koszula wałaska jest wykonana z lnu. Nie posiada kołnierza, ma natomiast stonkę, czyli tzw. karczek i szeroko zakończone rękawy. Jest z reguły krótka, sięga zaledwie za pas. Ten model jest jednym z pierwszych wzorów góralskich koszul.

W latach 70. XX wieku zaczęto szyć koszule z płótna. Ten rodzaj koszuli ma długie rękawy ujęte w mankiet, kołnierzyk oraz przednie rozcięcie zapinane na guziki, zakończone poniżej piersi, które określa się mianem prowoli, czyli poprzecznej listeweczki. Materiał jest dodatkowo haftowany prostym, płaskim ściegiem. Jeśli koszula nie posiada guzików, rolę zapięcia przejmuje spinka, której kształt jest ściśle powiązany ze stylem gockim.

Koszula w weselnej tradycji góralskiej jest prezentem od Młodej Pani dla Młodego Pana. Wręcza się ją, kiedy mężczyzna przyjeżdża pod dom swojej wybranki w dniu ślubu. Kobieta nie jest wtedy jeszcze przebrana w suknię, tylko w odświętny strój. Ofiarowuje swojemu przyszłemu mężowi białą koszulę i białą wstążkę. Biała wstążka ma zastąpić wstążkę czerwoną, która do tej pory spinała cuchę kawalera.

Cucha

Cucha to wierzchnie okrycie, rodzaj sukiennego płaszcza bez podszewki o kroju poncha poprzecznego. Wyróżnia się cuchę czarną i cuchę białą, ta ostatnia jest przeznaczona dla Pana Młodego.

Cucha biała ma charakterystyczny krój, który pozwala nosić ją zarówno na hajtasa, czyli luźno przewieszoną przez ramię, jak i w rękawach. Jest ona bogato zdobiona, charakteryzuje się szeroką naszywką z zielonego sukna wzdłuż brzegów cuchy, a także wielobarwnym haftem. Pojawia się on w określonych miejscach: na plecach, wzdłuż górnej lamówki wyszywa się dziewięciornik, różę lub szarotkę, a z przodu nakrycia, na wysokości piersi, haftuje się trzy róże lub pawie oczko. Ozdabia się także imitację kieszonki na piersi i zewnętrzne strony rękawów na wysokości nadgarstka. Zdobienia są haftowane kolorami: zielonym, czerwonym i różowym.

stroj-goralski

W weselnej tradycji spotyka się również czarną cuchę. Jest ona przeznaczona dla pytacy, którzy prowadzą weselny orszak oraz są odpowiedzialni za oczepiny. Czarne cuchy są z reguły dłuższe, sięgają prawie do kolan. Obszywa się je zbitką kilkunastu cienkich pasków wykonanych z czerwonego sukna, które są przyszywane wzdłuż przednich połów cuchy, kołnierza oraz wokół rękawów. Kołnierz zdobiony jest podwójnym lampasem oraz półpętlami, podobnie jest w przypadku zewnętrznej strony rękawów. Pytace na czarnych cuchach mają specjalne ozdoby z szarf, które, zależnie od regionu, nosi się albo jako rodzaj kołnierza ze zszytych wstążek, albo jako trójkolorową szarfę przewieszoną na ukos przez pierś.

Portki góralskie i kapelusz

Spodnie w tradycji góralskiej określa się jako portki. Są obcisłe, mają dwie przypory i opięte nogawice. Ich podstawowy element to zdobienia obu przyporów w formie tzw. parzenic. Dodatkowo na szwach zewnętrznych umiejscowione są sznurkowe lampasy, przyozdobione kolejno: na wysokości ud rakami, a na dole, nad kostką, charakterystycznym czerwonym pomponem tzw. kristką.

Bardzo ważnym elementem stroju góralskiego jest kapelusz z czarnego filcu, z wąskim rondem i małą, wypukłą główką. Kiedyś ozdabiany był kostkami, czyli prawdziwymi muszelkami, które sprowadzano z rejonów Morza Śródziemnego. Kostek na kapeluszu było ok. 50 sztuk. Przyjęło się, że kawaler za te kostki miał mieć wetknięte piórko, które informowało o jego stanie cywilnym. Dlatego nieodłącznym elementem tradycyjnego góralskiego stroju weselnego jest właśnie kapelusz z piórkiem, zabieranym Panu Młodemu w trakcie oczepin.

Dodatkowym elementem męskiego ślubnego ubioru góralskiego jest skórzany pas. Na nogach Pan Młody powinien mieć obowiązkowo kierpce wykonane z kawałka świńskiej lub wołowej skóry.

Jak widać, strój weselny Młodego Pana w wydaniu góralskim jest niezwykle interesujący. Bogata tradycja sprawia, że nie sposób przejść obojętnie obok takiego ubioru i nie zachwycić się bogactwem zdobień i kolorów. Tradycja góralska przenosi nas w obszary dawnych legend, wierzeń i niesamowitej atmosfery. Góralskie stroje na weselu z pewnością sprawią, że Wasz ślub na długo pozostanie w pamięci gości.

Chcecie zorganizować prawdziwie góralskie wesele? Nie wiecie, jakie menu wybrać, aby tradycji góralskiej stało się zadość? Zachęcamy do lektury wcześniejszych wpisów z serii „Jak przygotować góralskie wesele?” – góralskie jadło na gody i góralskie obyczaje związane z godami. Źródło zdjęć: flickr.com, Wikipedia